astrid1Wat bedoelen we eigenlijk met Good Business? Goed zakendoen? Of goede zaken doen?

Allebei, vindt Annelies van der Vorm. Zij investeert letterlijk in Good Business. En Odette van Zijdveld vindt dat natuurlijk ook, als voorzitter van SEE, Social Enterprise Empowerment, het grootste duurzame vrouwennetwerk van Nederland én mede-organisator van het SEE Good Business Event afgelopen donderdag 7 april. Dit is de speech waarmee ik de avond in het Good Hotel Amsterdam opende.

In het programma staat geschreven dat ik vanavond mijn visie deel op ‘communicatie en dilemma’s in de wereld van reclame versus sociaal ondernemerschap.’

Oeps! Reclame versusDe journalist in mij is wakker geschud. Versus, tegenover, tégen. De wereld van de reclame wordt hier tegenover sociaal ondernemerschap geplaatst, alsof ‘de reclame’ per definitie niet sociaal is!

The Dark Side

Het is een hardnekkig (voor)oordeel. Toen ik als hoofdredacteur van Adformatie in januari van dit jaar de journalistiek na zo’n 20 jaar verruilde voor de reclamewereld, schreef iemand: ‘Het geweten van het vak gaat aan tafel zitten met de kindergebittenslopers van Pepsi en de vetmakers van Lays’; alsof ik naar ‘The Dark Side’ overstapte.

Toegegeven: ik vond en vind dat de reclamebranche soms te makkelijk wegkomt met het veronachtzamen van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ik zal niet zeggen dat we roomser dan de paus moeten zijn, maar om domweg producten die nu eenmaal op de markt toegelaten zijn, aan te prijzen terwijl er discussie is over het nut van die producten, of over de door die producten toegebrachte schade, daarover heb ik mijn bedenkingen. Verkopen om te verkopen blijkt onhoudbaar, we souperen onze planeet op.

Waarom willen we elk jaar een nieuwe iPhone die maar half waarmaakt wat we, opgejaagd door trendwatchende journalisten, verwacht hadden? De reclame-industrie is aan vergroening toe. De vergroening van de vraag, de vraag die het aanbod creëert, die vraag die de reclame-industrie zo verleidelijk weet te stimuleren.

Oude economie

De snelheid van de technologische ontwikkelingen vraagt het uiterste van ons aanpassingsvermogen. Alles is mondiaal en multimediaal. Sociale media zijn de nieuwe netwerken, één bericht op Facebook, één goeie tweet en de wereld kantelt. Democratie verschuift naar eigen initiatief. Iedereen kan nu bijdragen aan verandering.

Jullie zijn daar het levendige bewijs van. En een groot voorbeeld. Toch vind ik het begrip ‘sociaal ondernemerschap’ ongelukkig. Stellen jullie je niet superieur op tegenover bedrijven die in transitie zijn, maar nu eenmaal gevangen zitten in de spelregels van de oude economie? Of kun je alleen maar sociaal ondernemen als je helemaal opnieuw begint? Daar wil ik het zo met jullie over hebben. Kan een bestaand bedrijf nog een sociale onderneming worden?

Als Nuon nu zijn verantwoording neemt en zijn enige kolencentrale vroegtijdig wil sluiten maar daarbij de vraag stelt: wat doen we met de ontslagen werknemers uit die centrale? Wat is daarop ons antwoord?Er zijn mensen, vooral uit de milieuhoek, die dan tegen Nuon zeggen; jammer joh, da’s jouw probleem. Het is een bedrijfsrisico als de centrale dicht gaat en je zorgt maar voor een sociaal plan. Is dat sociaal of is het Good Business dat we elkaar de hand reiken?

Luchtkastelen

Volgens mij moeten we onderkennen dat de problemen in de samenleving soms groter zijn dan de oplossingen die er op dit moment voorhanden zijn. En daar moet eerlijk over gecommuniceerd worden, door bedrijven en instellingen maar ook door actiegroepen en ondernemers met alternatieve oplossingen.

Daarom heb ik bij FHV Untold Stories opgericht om bedrijven, instellingen en organisaties te helpen hun problemen en dilemma’s en hun reactie op onterechte of te simpele aantijgingen van buitenaf beter, en vooral begrijpelijker en objectief voor het voetlicht te brengen.

Geen witwassen, geen greenwashing, geen spindoctoring, niet meewerken aan nieuwe zeepbellen of luchtkastelen maar samenwerken aan verandering. Daar geloof ik in!

Natuurlijk zou het mooi zijn als we van de ene op de andere dag de deuren konden sluiten van ondernemingen die winst maken over de rug van anderen, van arbeiders in lagelonenlanden of van ondernemingen die lak hebben aan milieu, gezondheid of dierenwelzijn.

Een mooi en benijdenswaardig vergezicht!

Global collapse

Maar kan het ook? Of zouden de schappen in de winkels al snel leeg raken? Zouden er voedseltekorten ontstaan, zou kleding te duur worden, en belangrijker, zou de tweedeling in de samenleving niet nog groter worden?

Bedenk ook dat bedrijven wel willen maar soms niet meteen kunnen veranderen. Gevangen als ze zijn in ons kapitalistische systeem met enorme investeringen die niet zomaar in rook kunnen opgaan. Het zou een global collapse van de economie teweegbrengen.

Maar de transitie naar een meer sociale en maatschappelijk verantwoorde samenleving moet wel zo snel mogelijk gemaakt worden. Alleen is het oprichten van sociale ondernemingen en het entameren van initiatieven voor de circulaire economie niet genoeg. We zullen de basis van onze samenleving, de inrichting van onze maatschappij, de bestuurslagen en dus ook de politiek, onder de loep moeten nemen.

Voldoen die nog aan de behoeftes van deze tijd? Scheppen ze ruimte, bieden ze mogelijkheden en kansen? Of frustreren ze vernieuwing?

Good Business

En: vernieuwing is niet goed alleen omdat het vernieuwing is. Neem Uber en Airbnb: big business! Maar good? Ze zijn eerder destructief dan disruptief en ze zijn zelf puur op winst gericht. En de mensen die hun huis op Airbnb zetten doen dat ook vooral voor het geld. Toch zijn Uber en Airbnb van deze tijd, ze gebruiken de digitale middelen en sociale media op een originele manier. En ze zetten ons aan het denken over de bedrijfstakken waar ze zich tegen af zetten: willen we dat wel, die eindeloze toeristenstroom die Amsterdam overspoelt?

Kortom: wat we willen is Good Business. Gaat dat lukken? Ja, daar heb ik goede hoop op want eigenlijk zijn we terug bij af en kunnen we opnieuw gaan bouwen.

Ongeveer 7500 jaar geleden ontstonden in Mesopotamië, het huidige Irak, in de vruchtbare vallei tussen de Tigris en de Eufraat de eerste nederzettingen. Die nederzettingen werden dorpen en steden, er ontstond een infrastructuur en handel. Het fenomeen verspreidde zich om uiteindelijk ook Europa tot bloei te brengen.

We hebben ons door samenwerking ontworsteld aan de gevaarlijke savannes van Afrika, hebben onbeschrijfelijke wetenschappelijke ontdekkingen gedaan, wonderschone dingen gebouwd, geschilderd en gecomponeerd. Dus we kunnen het!

Een muisklik

Maar er zijn ook fouten gemaakt. De ruilhandel werd een op geld gebaseerde economie. Geld werd zelf een commodity, je kon geld verdienen met in geld handelen. En waar dat toe heeft geleid, hebben we de afgelopen decennia gemerkt.

We hebben met alle goede bedoelingen een monster gecreëerd, een economie die ons, en onze planeet, tot op het bot leegzuigt. Tel daar de besluiteloze en dwalende politiek bij op en we hebben referenda nodig.

Nu staan wéér aan de vruchtbare oevers van rivieren. Het zijn nu digitale rivieren in een landschap zonder grenzen. We hoeven er niet voor te reizen, ze zijn een muisklik ver weg. Met mogelijkheden voor iedereen met een idee, ongeacht afkomst, leeftijd en ras. We vormen clubjes van gelijkgestemden die elkaar opzoeken. Ondernemers die niet willen wachten maar doen. Entrepreneurs die zich niet neerleggen bij de waan van de dag, bij het dogma van economische groei puur gebaseerd op consumeren.

Jullie dus! Jullie zijn de wortels van een nieuwe economie die gebaseerd is op respect voor elkaar, voor anders denkenden en voor onze omgeving. Jullie zijn de wandelende reclameborden voor het feit dat ‘het’, wat ‘het’ dan ook is, wél kan! Sociaal ondernemen is gewoon good business voor de samenleving.